ΛΕΝΙΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ-ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

Ελευθερία

“Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος. Καταδικασμένος γιατί δεν δημιούργησε, δεν έπλασε μόνος του τον εαυτό του, κι ωστόσο ταυτόχρονα ελεύθερος, γιατί από τη στιγμή που πετάχτηκε στον κόσμο, είναι υπεύθυνος για ό,τι κάνει. Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να εφευρίσκει την κάθε στιγμή τον άνθρωπο” (Sartre, 1965)

Ειδικά στις μέρες μας είναι πολύ επίκαιρη και καθημερινή η συζήτηση για το αν είμαστε ελεύθεροι και πόσο ελεύθεροι είμαστε. Το ότι υπάρχουν όρια που μας επιβάλλονται από το εξωτερικό περιβάλλον αυτό δε σημαίνει ωστόσο ότι δεν είμαστε ελεύθεροι. Είμαστε πάντα ελεύθεροι να επιλέξουμε τη στάση που θα κρατήσουμε απέναντι σε κάθε κατάσταση. Ο Frankl, στο βιβλίο του “Αναζητώντας Νόημα Ζωής κι Ελευθερίας σε ένα στρατόπεδο συγκεντρώσεως” περιγράφει πως ακόμα και σε συνθήκες πλήρους στέρησης της ελευθερίας, μπορείς να είσαι ελεύθερος και να επιλέγεις τον τρόπο που υπάρχεις και αποκρίνεσαι σε όλα αυτά.  Η ελευθερία του υπαρξισμού δεν είναι μία ελευθερία που έρχεται μόνο απέξω και δεν πρέπει να συγχέεται και να περιορίζεται μόνο στην πολιτική έννοια της ελευθερίας, είναι μία ελευθερία ευρύτερη, είναι η ελευθερία του να ξεδιπλώσω την ύπαρξή μου όπως εγώ θέλω, να επιλέξω πώς θα πραγματωθώ, να επιλέξω τον τρόπο που θα υπάρξω και θα εξελιχθώ, τα χαρακτηριστικά που θα συμπεριλάβω στην ύπαρξη μου, τη ζωή που θα ζήσω, τη στάση που θα κρατήσω απέναντι στη ζωή.

Αν θέλω την ελευθερία μου, τότε συνειδητοποιώ ότι η δική μου ελευθερία περνάει μέσα από την ελευθερία των άλλων και η ελευθερία των άλλων εξαρτάται από τη δική μου. Όταν το συνειδητοποιήσω και  δεσμευτώ στην ελευθερία, τότε δεν μπορώ παρά ταυτόχρονα  να θέλω και την ελευθερία των άλλων, γιατί δεν μπορώ να πάρω την ελευθερία σαν σκοπό μου, παρά μόνο αν πάρω και την ελευθερία των άλλων σαν σκοπό μου.  (Sartre, 1965) Η αναγνώριση και η δέσμευση σε αυτή την ελευθερία τη δική μας και τον άλλων είναι κατά το Sartre η αυθεντικότητα, η ανάληψη δηλαδή της ευθύνης του εαυτού.

Η ελευθερία στον υπαρξισμό δεν είναι ποτέ μόνη, πάει πάντα μαζί με την ευθύνη. Αναλαμβάνω τη ζωή μου και δεσμεύομαι στην ελευθερία μου και τις επιλογές μου, σημαίνει αναλαμβάνω και την ευθύνη για τις επιλογές αυτές. Δεν είναι πάντα εύκολο και απλό να αναλάβουμε την ευθύνη του εαυτού μας. Πολλές φορές είναι ευκολότερο να μας λέει κάποιος άλλος, γονιός, φίλος σύντροφος, τι να κάνουμε παρά να αποφασίζουμε οι ίδιοι. Η ανάληψη της ευθύνης του εαυτού θα οδηγήσει μοιραία σε συναισθήματα έντονα, στην υπαρξιακή αγωνία “Τι θα κάνω με τη ζωή μου?” και στην υπαρξιακή ενοχή “Τι έχω κάνει με τη ζωή μου? Τι επιλογές έκανα? Τι άφησα πίσω?”. Βιώνοντας τέτοια συναισθήματα ο άνθρωπος μπορεί να κλονιστεί, να χάσει σταθερές και δεδομένα, να νιώσει έντονο υπαρξιακό άγχος. Ωστόσο είναι αυτά τα συναισθήματα που θα μας καλέσουν τελικά σε έναν αυθεντικό τρόπο ζωής, στο να επιλέξουμε μία ζωή με περισσότερο νόημα για εμάς.

Η υπαρξιακή ψυχοθεραπεία εστιάζει στην ανάληψη της ευθύνης του εαυτού. Μπορεί να σε βοηθήσει να ξεκαθαρίσεις τις επιλογές σου, να δεις ποιες από αυτές είναι δικές σου και ποιες σου επιβάλλονται από το εξωτερικό περιβάλλον, μπορεί να σε ενισχύσει, ώστε να αρχίσεις να κάνεις τις δικές σου επιλογές, να ανοιχτείς και να δοκιμάσεις άλλους τρόπους συμπεριφοράς και πλευρές του εαυτού σου, να βρεις πως θέλεις να εξελιχθείς και να υπάρχεις.

Ελευθερία-Επιλογές-Ευθύνη Εικόνες που με παραπέμπουν στην έννοια της ελευθερίας