ΛΕΝΙΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ-ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΘΕΜΑΤΑ

Διαφορές φόβου-άγχους

Το άγχος και ο φόβος είναι σήματα που ειδοποιούν και προετοιμάζουν το άτομο για επερχόμενο κίνδυνο ούτως, ώστε να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να αντιμετωπίσει την απειλή και επομένως να εξασφαλίσει την επιβίωσή του. Έχουν όμως κάποιες χαρακτηριστικές διαφορές που μας βοηθάν να τα ξεχωρίσουμε και να τα διαχειριστούμε.

  • Ερέθισμα. Ο φόβος είναι μια έντονη αντίδραση, που προκαλείται από ένα συγκεκριμένο ερέθισμα. Το άτομο έχει την αίσθηση ότι αυτό που φοβάται είναι γνωστό και κατανοητό, εξωτερικό, ορισμένο και μη συγκρουσιακό. Πρόκειται για φανερό, παραδεκτό και ενσυνείδητο κίνδυνο. Η κατάσταση δεν είναι συγκεχυμένη και γνωρίζει τι να κάνει για να τον αντιμετωπίσει. Αντίθετα το άγχος αποτελεί μια συγκεχυμένη αντίληψη μιας απειλής, είναι αόριστο, αφηρημένο και χωρίς συγκεκριμένο αντικείμενο.
  • Χρόνος & Διάρκεια. Ο φόβος είναι μια ξαφνική και έντονη αντίδραση στον κίνδυνο, που «διαρκεί για λίγο», ενώ το άγχος είναι ένα γενικευμένο συναίσθημα ανησυχίας, το οποίο «έχει διάρκεια» και συνδέεται κυρίως με αναμενόμενο κίνδυνο. Επίσης ο φόβος είναι στο παρόν, στο τώρα «φοβάμαι τώρα αυτό», ενώ το άγχος τοποθετείται πάντα στο μέλλον και συνδέεται κυρίως με την ακαθόριστη αίσθηση ότι κάτι «θα συμβεί ή δε θα συμβεί».
  • Αντίδραση. Ο φόβος κινητοποιεί, σπρώχνει στην άμυνα, στη δράση, ενώ το άγχος παραλύει και καθηλώνει. Όταν κάποιος φοβάται αντιδρά αμέσως, προκειμένου να απαλλαχθεί από το φοβικό αντικείμενο. Όσο πιο έντονος είναι ο κίνδυνος τόσο πιο δυναμικά θα αντιδράσουμε για να τον αποφύγουμε. Στο άγχος η στάση του ατόμου είναι παθητική και σπασμωδική και σ’ αυτήν «αντικατοπτρίζεται το αίσθημα της «παγίδευσης» και «αδρανοποίησης». Το πρόσωπο που κυριαρχείται από άγχος δεν έχει τη δύναμη ν’ απομακρυνθεί από την πηγή της αγωνίας ή δεν γνωρίζει από πού προέρχεται το αγχογόνο αίσθημα. Λόγω του ότι δεν μπορεί να διακρίνει την πηγή του κινδύνου και του ότι δεν ξέρει ποια κατεύθυνση να πάρει, οι αντιδράσεις του είναι τυχαίες και ακατάλληλες. Το άτομο, όταν νοιώθει φόβο, δοκιμάζει τις αντοχές του σ’ αυτόν σύμφωνα με την ασφάλεια που διαθέτει. Στο άγχος, όμως, διακυβεύεται η ίδια η ασφάλεια του ατόμου, απειλείται τόσο η φυσική όσο και η ψυχική ύπαρξη του ανθρώπου, αφού το άγχος διαπερνά ολόκληρο τον εσωτερικό μας κόσμο.

Λόγω του αφηρημένου ερεθίσματος, της διάρκειας και της παγίδευσης που δημιουργεί το άγχος βιώνεται συνήθως ως ένα συναίσθημα πιο οδυνηρό από το φόβο.